Nieuws

Liever de vreugde van het leren dan de warmte van het dekbed ?
Barones Diane Hennebert en Pauline Berghmans, echtgenote van baron Werner de Giey, leiden Out of the Box, een atelier voor creatieve pedagogie bestemd voor jongeren die zijn afgehaakt op school.

Kunt u in enkele woorden uw parcours beschrijven?

Diane werkt al geruime tijd in de wereld van kunst, architectuur en erfgoed, onder meer voor de Boghossian Foundation, waar zij educatieve programma’s in Armenië en Libanon heeft opgezet en begeleid. In deze context raadde schrijver en academicus Amin Maalouf haar aan, zich te verdiepen in de situatie van jongeren in België.

Diane ontdekte dan een vergelijkende studie van de Europese onderwijssystemen (2014), uitgevoerd door Etienne Denoël voor McKinsey. De cijfers voor Franstalig België sloegen haar met verstomming: bijna 30 % van de leerlingen haken af op school — inclusief jongeren die langdurig ziek zijn — en bijna 35 % van de lessen in het secundair onderwijs worden niet gegeven doordat leerkrachten soms lange tijd afwezig zijn. Bovendien zijn de oorzaken van schooluitval en de sociale of culturele milieus die ermee geconfronteerd worden, zeer uiteenlopend. Een ware schok.

In 2015 besloot zij te reageren door een school op te richten die helemaal anders is: een plek waar jongeren de vreugde van het leren herontdekken, ver weg van de traditionele methodes. Haar vaststelling is eenvoudig: om kennis en leergierigheid door te geven, moet men jongeren zelfvertrouwen geven in een warme en kwaliteitsvolle omgeving, via creatieve, speelse en betekenisvolle ateliers en activiteiten.

De Covidcrisis heeft het probleem van schooluitval alleen maar verergerd. Waar het vroeger vooral jongens van 16 tot 18 jaar trof (70 à 80 % van de gevallen), treft het nu evenveel meisjes. Nog verontrustender is dat jongeren steeds vroeger afhaken, vaak al vanaf 12 of 13 jaar.

Pauline daarentegen komt uit de onderwijswereld. Na verschillende jaren in Argenteuil sloot zij zich vijf jaar geleden aan bij Out of the Box, met de wens zich in te zetten voor een structuur die meer flexibel is en waarvan de resultaten erkend worden. Sinds 2025 heeft zij de leiding van de school op zich genomen en wijdt zij zich er volledig aan.

Wat is het project van Out of the Box?

De ambitie van Out of the Box is jongeren van alle achtergronden opnieuw zin te geven om te leren, ongeacht hun parcours of hun moeilijkheden, buiten het klassieke schoolkader. Maar om hen ervan te overtuigen om ’s morgens uit hun bed te komen, moet men hen een aantrekkelijk, vrolijk en stimulerend programma aanbieden. Dat noemt men bij Out of the Box de “vreugde van het leren”.

Hoewel Out of the Box sterk inzet op kwaliteit (uitrusting, begeleiding, maaltijden, activiteiten, bezoeken en ontmoetingen), wordt elke elitaire doelstelling afgewezen. Daarentegen worden sociaal-culturele diversiteit, respect voor ieders verschillen en de rijkdom van elk individueel parcours sterk opgewaardeerd. De betrokken jongeren hebben vaak moeilijke situaties doorgemaakt, kampen met psychologische problemen en leven soms met zeer beperkte middelen. Maar in een stimulerende omgeving en begeleid door welwillende volwassenen, ziet men hen opnieuw vertrouwen krijgen in zichzelf en in de toekomst. De zorg die besteed wordt aan hun leefomgeving maakt volledig deel uit van die filosofie: de schoonheid van een omgeving waarin kunst aanwezig is, wekt een gevoel van eigenwaarde, respect en belangrijkheid op.

De trajecten die daar ontstaan zijn soms spectaculair. Sommige jongeren evolueerden van zware medicatie naar hoogstaande studies, waaronder een doctoraatsthesis in de fysica of masters in verschillende universitaire disciplines. Velen beschikken over echte talenten, maar zonder de begeleiding van een klassieke school of van een privéschool die voorbereidt op de examencommissie, is het voor hen onmogelijk dat fameuze diploma secundair onderwijs te behalen dat de deur opent naar hoger onderwijs. Daarom richt Out of the Box zich sedert 2023, dankzij de steun van gulle peters en meters, op de voorbereiding van jongeren op de examens van de centrale examencommissie, terwijl het zijn eigen DNA behoudt en belang hecht aan toegankelijkheid voor minder kapitaalkrachtige jongeren: een vernieuwende pedagogie buiten de platgetreden paden, waar men nooit “Mozart mag vermoorden”!

Tot wie richt zich Out of the Box?

De kandidaturen stromen binnen — tussen 20 en 30 per dag — en weerspiegelen een grote diversiteit aan profielen: verschillende genders en milieus, uiteenlopende schoolniveaus, introverte of extraverte persoonlijkheden en zeer verschillende levensparcours. Alleen jongeren met zware verslavingsproblemen of ernstige psychiatrische of fysieke aandoeningen kunnen niet worden opgevangen, wegens een gebrek aan gespecialiseerde competenties binnen het team.

Elk jaar worden enkele plaatsen voorbehouden voor niet-begeleide buitenlandse minderjarigen, die vaak geen kennis hebben van de Belgische samenleving en geen Frans spreken. Maar binnen de “familiale” context van Out of the Box worden zij door de andere leerlingen gezien als voorbeelden van veerkracht en moed.

De selectie gebeurt na een ontmoeting met de familie, een analyse van het kandidatuurdossier en een individueel gesprek. De school beschikt slechts over 30 plaatsen per jaar. Het inschrijvingsgeld is aangepast aan de financiële mogelijkheden van elk gezin en varieert van 0 tot 450 euro per maand. Het overige deel wordt gefinancierd door peters en meters die de pedagogische behoeften van het project ondersteunen, terwijl de werkingskosten volledig door de structuur zelf worden gedragen.

Hoewel de school niet gesubsidieerd wordt, is zij sedert 2023 door de Fédération Wallonie-Bruxelles erkend als officieel pilootproject in de strijd tegen schooluitval, waardoor jongeren hun statuut van volwaardige leerling kunnen behouden.

Ook de ouders spelen een essentiële rol in het succes van het traject. Om de twee weken worden zij uitgenodigd om deel te nemen aan ateliers rond reflectie en gedachte-uitwisseling over opvoedkundige vragen en hun bezorgdheden. Deze uitwisselingsmomenten worden voortgezet tijdens evaluaties die twee keer per jaar voor elke jongere georganiseerd worden. Tijdens deze individuele evaluaties, in aanwezigheid van de ouders, wordt een wederzijdse beoordeling besproken: de school evalueert de jongeren, maar de jongeren evalueren ook de werking van de school.

Tot slot worden de pedagogen die de jongeren begeleiden geselecteerd op basis van hun openheid van geest, flexibiliteit, welwillendheid, humor en nieuwsgierigheid, bovenop hun competenties in kennisoverdracht. Hun opdracht gaat dus veel verder dan louter lesgeven: zij begeleiden, motiveren, inspireren en laten jongeren nieuwe ontdekkingen doen.

Wat brengt dit project u bij?

Sedert tien jaar zoveel jongeren zien openbloeien en met hernieuwde energie hun weg in het leven zien vinden, behoort tot de mooiste geschenken die men kan krijgen. Wat mij ook raakt en motiveert, is vast te stellen dat jongeren die jaren geleden het programma van Out of the Box volgden, vaak terugkomen, hun successen met ons delen en ons nog steeds beschouwen als leden van hun familie.

Daarnaast verplichten deze jongeren ons voortdurend om onszelf in vraag te stellen, ons aan te passen en steeds meer creativiteit in het programma te brengen, ondanks de beperkingen van de centrale examencommissie. Een uitstekende manier om niet te snel oud te worden!

Tot slot voel ik veel dankbaarheid tegenover iedereen die ons omringt en ons helpt om dit project – dat op zijn manier beantwoordt aan een echte sociale en maatschappelijke nood – voort te zeten.

Is uw adellijke titel / het feit dat u tot de adel behoort een voordeel, een nadeel of een non-issue?

Iedere mens heeft nood aan erkenning en een adellijke titel is daar een vorm van. Hoewel het voor mij een echte verrassing was, heb ik die met emotie en trots aanvaard. Maar ik denk niet dat dit mijn manier van leven, denken en handelen verandert.

Welke boodschap wilt u meegeven, vooral aan jongeren?

Wanneer je jezelf in een mal laat persen, word je een taart! Met andere woorden: zelfs als je je anders voelt, probeer dan niet op iemand anders te lijken dan op jezelf. Integendeel, onderhoud je eigenheid, verrijk haar en maak er een echte troef van, zonder tijd te verliezen.

Komaan, vooruit!

Hartelijk dank aan Catherine de Dorlodot voor dit interview